ԿՅԱՆՔԱՄԵՋՈՒՄ ՍՂՎԱԾ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆ. ՄԱՍ 8-ՐԴ

ԿՅԱՆՔԱՄԵՋՈՒՄ ՍՂՎԱԾ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆ. ՄԱՍ 8-ՐԴ

Հիմա ես եմ տուրիստ գնում։ Տեսնես պիտի տարբերվե՞մ ինչ-որ ձևով։ Չեմ պատկերացնում ինձ տուրիստի կարգավիճակում։ Որքան պատկերացնում եմ, ավելի հասարակ հագնվող եմ, քաղաքի մաքուր հայերենով ու առանց օքեյների խոսող։

Տուրիստները տարիներ առաջ լրիվ տարբերվում էին ախր: Նախ անպայման տղամարդը սպիտակ շալվարով էր լինում, վերնաշապիկի վերևի մի երկու կոճակը արձակ, վզին անսովոր հաստության շղթայով ոսկե խաչ։ Ձեռքին Դաունթաունից գնած էժան, բայց ճչացող ժամացույցով, աթոռին իրեն մի տեսակ անտարբեր գցած, թևը մյուս աթոռի հենակին նետած: «Ու՞մ ինչ, ա’յ ախպեր, թվերի մեջ բադիշափի փեշակը շատ հարգի էր…»,- իր  պատմություններն էր պատմում կողքը հավաքված մանկության ընկերներին:

Ներսի սենյակներից մեկում սրա տուրիստուհին, մահճակալի վրա դուքյան բացած «նեդելյա» տրուսիկներ ու վիլյուռից բլուզկեքն է շարում, որ «թաղում  տուրիստ է էկել» խաբարը լսելուց հետո վազողին ամերիկյան ապրանք  վաճառի։ Մենակ չեմ հիշում` ոնց էր էդ ամբողջ գործողությունը մի ձեռքով անում, քանի որ մյուս ձեռքն օգտագործվում էր միայն իր պայուսակը պահելու համար։ Ախ, տուրիստուհու այդ  պայուսակը, որ ուտում-խմում, լողանում ու զուգարան էր նստում տիրուհու հետ ու գիշերն էլ ծոցը քնում։ Այդ պայուսակը ոսկեգույն շղթա ուներ, ու նրանից անպայման փչում էր «Ջուսի ֆրութ» ծամոնի հոտը։

Օքեյ էլ չէ, օռռայթ պիտի ասեին, խոսելիս էլ պիտի ժամանակ առ ժամանակ աչքերը կկոցեին. «հայերենը մոռացել եմ, բառ եմ ման գալիս, կներեք, ձեռքս չի»  հայացքով. մենք էլ մի-մի Գիքոր երևի, բայց չէ, ինչ երևի, հաստատ խոր էր նախանձը։ Ամենաշատը օտար լեզվի «իմացությանն» էին նախանձում։ Այ, երևի այստեղ է ծնվել «իրենց գյուղից մարդ չկար» միտքը։ Խոսում էին իրար հետ, չգիտեմ ոնց, բայց խոսում էին օտար լեզվով։ Տարիներ անց նրանցից շատերին հանդիպեցի լոսերում։ Խեղճերի ոչ անգլերենն էր մի բան, ոչ էլ  հայերենը։  Ես էլ, նախանձից խեղդվելով, ֆրանսերեն էի սովորում. տատիկիս կտորն եմ էլի։ Հայերենից հետո բոլոր լեզուները մեկ են, մեկ է՝ օտար են, կապ չունի` որը սովորես։ Չսիրելով, չուզելով` ֆրանսերեն էի սովորում ու մինչև հիմա էլ չեմ սիրում ֆրանսերենը։ Ականջումս անվերջ հնչում է. «Ֆղեղը Ժաքը, ֆղեղը Ժաքը դոլ մեվու, սոնլե լը մաթենը, դին, դան, դոն» ամենաանհեթեթ երգը: Դին,  դան, դոնը՜ս որն ա. որոշել էի շարունակել բարձրագույն, համոզված էի, որ միանգամից կընդունվեմ, բայց ամուսնացա։ Բարձրագույն կրթություն ստացա վիճելու, պաշտպանվելու, լեզվատվական ու ռազմագիտության ասպարեզներում։

«Ձեն տուր, կոֆեն լցրել եմ, Սուսանն ու Տիրանն ու՞ր մնացին, ա’յ բալա»,-  տատս է, Լիդա տատս, որ ամեն առավոտ բոլորիս (ինձ էլ արդեն, քանի որ առաջին թոռն եմ ու մեծերի շարքում եմ) սուրճի է կանչում զալ. զալ մեր տան ամենամեծ սենյակին ենք ասում։ Զալում ամեն ինչ է մեծ՝ թե՛ սեղանը, որ պապիկս էր պատրաստել, թե՛ գրապահարանները, նույնիսկ սուրճի ջազվան ու կաթսաները։ Ախր չորս տղա իրենց կանանցով, բազում երեխաներով ամեն օր պիտի սեղան նստեին իրար հետ։ Լույսը կարգին չբացված՝ զալում հերթով հավաքվում էր գերդաստանս ու սրճում միասին։ Միասին. ամերիկաներում է, որ չորսհոգանոց ընտանիքով չի հաջողվում մեկտեղ սրճել կամ ճաշել։ Եղբայրս 5-ից է գնացել աշխատանքի, տղաս 11-ին է սկսում։ Մաման Նարեկին դպրոց է տարել, հարսս 7-ից է այսօր. ու համարյա ամեն առավոտ սուրճս խմում եմ մենակ։ Նույնը՝ ընթրիքին։

-Մա’մ, սոված եմ, ի՞նչ կա ուտելու:

-Տաքացրել եմ ճաշդ, նստի°ր։ Ախպերդ կերավ, դուրս էկավ, Վահանը (տղաս) ուշ կգա, 11-ից է գնացել, հարսդ քաղցած չէր, ես էլ էս ժամին չեմ ուտում. ու այսպես մի ամբողջ կյանք…

-Ա՛յ մարդ, էս էրեխեքին քնացրեք, իրար ձեն լսենք, մի բան հասկանանք,- հոպարիս ձայնն է էլի ականջիս։

-Տատիին էլ քնացրեք, որ նկուղից ձմեռվա համար փակած, խորոված բադրջանի պահածոները բացենք,- իմ փայլուն միտքն է էլի։

Ու հաջորդ օրը տատիս համար առանձնացրած բադրջանի իկրան, ուրիշ ափսեի մեջ դրած, մատուցում ենք իրեն.

-Տա’տ, մի հատ համը նայիր, Ազատուհի տատիկս է պատրաստել:

Տատս իրեն հատուկ բծախնդրությամբ համտես է անում սեփական արտադրանքը ու անպայման անուն դնում. «Մի քիչ կծու է, իմը ճիփ-ճիշտ էր»:

Այ թե ինչի է ընդունակ Աերոֆլոտը. մտքով էլ 35 տարի ետ տարավ։ Թռցրեց ուղղակի, բայց այս մեկն արդեն անվճար. սրա համար ես արդեն վճարել եմ ու շատ թանկ գին։ Սրա համար ես պատանեկությանս ու երիտասարդությանս սղված տարիների գնով եմ վճարել:

-Ա’յ մարդ, ի՞նչ էղավ էդ անտեր սուրճը,- Հայկոն արդեն սկսել է տրտնջալ: -Երկրորդ օրն է, էս շորերիս մեջ եմ, հիմա կմեռնեմ առանց լողանալու, ինչքան մնաց, այ մարդ:

-Համբերի’ր, ա’յ տղա, բոլորս էլ նույն վիճակում ենք, բա ի՞նչ էիր կարծում, քեզ  համար ինքնաթիռի մեջ բաղնիք պիտի սարքեին հա, չէ մի չէ՜ բաղնիք:

Հասմիկենց բաղնիքի կտուր բարձրանալը հատուկ պատրաստվածություն էր պահանջում։ Նախ պիտի սինձ հավաքելու գնայինք դպրոցի հետևի սարը։ Սինձն էլ (խոտախառը) բերելուց հետո մանր կտրատեինք, վրան ավելացնեինք աղ, լիմոնի աղ, ձեթ ու լիքը տոմատ (թե ով էր հորինել այս բաղադրատոմսը,  մինչև օրս անհայտ է)։ Հետո խոհանոցի փոքրիկ պատուհանին, որ ֆորտոչկա  էինք ասում, մեկս մի կերպ բարձրանում, սինձն ու հացը վերևում տեղավորում էր, սկսում էինք իրար վերև քաշելով մագլցել կտուր: Երբեք չեմ մոռանա աշխարհի ամենահամով ՙսալաթի՚  համը։ Որքան էլ շատ լիներ, էլի սոված էինք մնում։ Ամեն անգամ իջնելիս էլ յոդ ու բինտի կարիք էր զգացվում։ Իսկական մի-մի պույ-պույ մուկ։

Հասմիկն իմ մանկության ընկերուհին էր ուղղակի օրորոցից։ Փոքր էինք. ես 2-րդ դասարան էի հաճախում, ինքը՝  4-րդ, երբ առաջին անգամ նրանից լսեցի Ամերիկա բառը։ Մի օր ուրախ-ուրախ հայտարարեց, թե  Ամերիկա տուրիստ են գնալու՝  հորաքույր Աննային տեսնելու։ Ինքն ու հայրը գնացին, վերադարձան ու ով հրաշք. Հասմիկն այլևս Հասմիկը չէր: Վառվռուն գույների մեջ, արտասահմանյան գուլպաներով ու խաղալիքներով, անգլերեն բառերով ու ինչ-որ նորելուկ չմահավանությամբ։ Երգ էր սովորել ու անընդհատ կրկնում էր երգի բառերը.  «London Bridge is falling down, falling down, falling down…»-ը  որպես իր անգլերենն ու սկսել էր ապրել երազներում։ Մեր աչքին էլ մի տեսակ սիրունացել, կոկիկացել ու լրջացել էր։ Ինձ մինչև հիմա էլ զարմացնում է Հասմիկի այդքան արագ վերափոխվելու փաստը։ Նայում էր մեզ՝ կարծես մտածելով՝ մի բան կա, որ միայն ես գիտեմ. եթե նայում էր իհարկե։ Իսկ ընդհանրապես մեզ այլևս չէր էլ նայում։ Նայում էր պայծառ ապագայի կողմը, որը մեր գլխից մի քիչ բարձր էր։ Երբ Հասմիկենց ընտանիքը տեղափոխվեց Նահանգներ, մենք՝       փողոցի երեխաներս, արդեն բավականին հեռացել էինք Հասմիկից։ Այն հանգստությունն ու անտարբերությունը, որով նա վերաբերվում էր իրենց տունը, բարեկամներին, դպրոցը, մեզ թողնելուն, մեզ էլ գոտեպնդեց։ Ու գնաց Հասմիկը. 8-րդ դասարանում էր։ Արդեն բավականին մեծ, գիտակից ու պատրաստ։ Գնաց երազների երկիր Ամերիկա ու երբեք ետ չնայեց:

Հա, ինչ էի ուզում ասել, սինձը…

Սինձ այլևս չկերա, երբեք։ Սինձը շատ լեղի, անհամ ու զզվելի մոլախոտ է, որից բաժանում է բուրում, էն էլ  հայրենիքից:

About The Author

Թարմացումներ

Արխիվ ըստ ամիսների